Η Ζωή των Μεταναστών στην Ελλάδα

«Η Ζωή των Μεταναστών στην Ελλάδα»,

ΗΡΩ ΕΜΚΕ-ΠΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ

ΕΔΗΜ, Εκδόσεις Βογιατζή, Αθήνα, 2009

Η συμπαθέστατη και πολύ ευαισθητοποιημένη ερευνήτρια-συγγραφέας Ήρα Έμκε-Πουλοπολούλου δημοσιεύει για πολλοστή φορά μία ολοκληρωμένη μελέτη γύρω από το μεταναστευτικό φαινόμενο στην Ελλάδα. Η Ζωή των Μεταναστών στην Ελλάδα αποτελεί μία εκτεταμένη μικροοικονομική και µικροκοινωνιολογική προσέγγιση των μετασχηματισμών που πραγματοποιήθηκαν από την εισροή μεταναστών αλλο­γενών, ομογενών και προσφύγων ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα.

Μέσα από την πολύπλευρη προσέγγιση, μέσα από έρευνες που έγιναν σε διάφορες περιοχές της χώρας και στη διεθνή και ελληνική βιβλιογραφία, του μεταναστευτικού φαινομένου και των δικαιωμάτων των μεταναστών, αναλύεται εκτεταμένα η πραγματική κατάσταση που επικρατεί στην εργασίας σε όλες τις συνιστώσεις της, κυριαρχούν οι ελαστικές σχέσεις εργασίας που αναπτύσσουν και η ανασφάλιστη εργασία. Τονίζεται ότι οι επιχείρησεις, στο πλαίσιο της πολιτικής συμπίεσης του κόστους εργασίας, αναζητούν επισφαλείς χαμηλόμισθούς, οι οποίοι δεν είναι συνδικαλισμένοι, δεν θα διαμαρτυρηθούν για παραβιάσεις της εργατικής νομοθεσίας, όπως παράταση των εργατοωρών ή μη τήρηση των όρων υγιεινής και ασφάλειας. Μέσα από το πλήθος των ερευνών που παρουσιάζονται στο βιβλίο, παρατηρείται ότι συχνά προτιμώνται οι μετανάστες χώρις τα απαιτούμενα έγγραφα, διότι είναι πιο υποτακτικοί. Το στοιχείο αυτό αποτελεί την πρώτη μεταστροφή της εννοιολογικής προσέγγισης: η έννοια του λαθρομετανάστη αμφισβείται κι απορρίπτεται, εισάγοντας της έννοια του μετανάστη χώρις τα απαιτούμενα έγγραφα και η έννοια του λαθροεργοδότη. Το στοιχείο αυτό από μόνο του, αποτελεί μία θετική εξέλιξη της ευρύτερης ακαδημαϊκής σκέψης, που όμως πιστώνεται στην ταξική πάλη που καθημερινά αναπτύσσεται στην εργασία.

Από τις έρευνες και εμπειρικές προσεγγίσεις, που παρουσιάζονται στο βιβλίο, προκύπτει ότι η ένταξη είναι συνάρτηση της νομιμοποίησης, της εργασίας και της ασφάλισης. Το καθεστώς νομιμότητας, σε συνδυασμό με τη διάρκεια παραμονής στην Ελλάδα, τον τόπο εγκατάστασης και την προοπτική για επιστροφή στη χώρα προέλευσης ή μετανάστευση σε τρίτη χώρα αποτελούν βασικά κριτήρια εργασιακής και κοινωνικής ένταξης. Οι συνθήκες, με την απόκτηση των απαιτούμενων εγγράφων, βελτιώνονται κι αυτό διαφαίνεται στην Κοινωνική Ασφάλιση, στην πρόσβαση στην εργασία, στη δυνατότητα να ταξιδεύουν και να έχουν το ίδια δικαιώματα με τους γηγενείς.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο ρόλο της γνώσης, κατανόησης και χρήσης της γλώσσας της χώρας υποδοχής στην οικονομική και κοινωνική ένταξη των αλλοεθνών. Από την άλλη, η έλλειψη γνώσεων της γλώσσας αποτελεί το πιο σημαντικό εμπόδιο στην ενσωμάτωση τους. Χαρακτηριστικά, όπως αναφέρει: η ένταξη και η αξιοποίηση του ξένου εργατικού δυναμικού στη χώρα υποδοχής περνάει αναγκαστικά μέσα από τη γλώσσα.

Προκύπτει, επίσης, ότι οι μετανάστες κανονικοί και χωρίς τα απαιτούμενα έγγραφα, εργάζονται στην ελληνική αγορά εργασίας, ιδιαίτερα στην «μαύρη» οικονομία. Τα βασικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στη δουλειά τους είναι οι χαμηλότερες αμοιβές από τους γηγενείς (ακόμα κι αν φέρουν το ίδια παραγωγικά χαρακτηριστικά), η εργασία χωρίς Κοινωνική Ασφάλιση, η εντατικοποίηση της εργασίας, περισσότερες ώρες εργασίας χωρίς υπερωριακή αποζημίωση, βαριές και επικίνδυνες χειρωνακτικές εργασίες σε κακές συνθήκες χωρίς ανάλογη αμοιβή, η απειλή της αστυνομίας για του μη κανονικούς μετανάστες, προβλήματα με τον εργοδότη τους Έλληνας και μη. Πολλοί από τους αλλοεθνείς, αποδέχονται δυσμενείς όρους εργασίας και διαβίωσης, σε σημείο εκμετάλλευσης, για να επιβιώσουν. Το φαινόμενο αυτό παρουσιάζεται κυριώς στους μετανάστες χωρίς τα απαιτούμενα έγγραφα και για μη αναγνωρισμένους πρόσφυγες, οι οποίοι ζουν υπό το άγχος της απέλασης με αποτέλεσμα να μην μπορούν να γίνουν κομμάτι του ευρύτερου κοινωνικού ιστού. Οι εργαζόμενοι με άδεια εργασίας μπορούν να προσφύγουν στις αρμόδιες υπηρεσίες για να ζητήσουν προστασία ως προς το ύψος της αμοιβής τους, να απαιτήσουν Κοινωνική Ασφάλιση, χωρίς να κινδυνεύουν την απέλαση ενώ η μη κανονικοί δεν προστατεύονται από την εργατική νομοθεσία. Μέσω της πλούσιας βιβλιογραφίας που χρησιμοποιείται στο βιβλίο, μπορεί να κανείς να βρει αναφορές ακραίων περιπτώσεων εκμετάλλευσης, π.χ. εργοδότες να καταγγέλουν στην αστυνομία μετανάστες με μη απαιτούμενα έγγραφα την στιγμή που όφειλαν να καταβάλουν τα δεδουλευμένα τους.

Στην περίπτωση των μεταναστριών και των γυναικών προσφύγων προκύπτει ότι ο οικονομικός ρόλος της γυναίκας μετανάστριας ισχυροποιείται γιατί κερδίζει εισοδήματα γι’αυτήν και την οικογένεια της. Σύμφωνα με τις εμπειρικές μελέτες που χρησιμοποιεί το βιβλίο, οι κύριοι λόγοι που ανάγκασαν ένα μεγάλο αριθμό γυναικών να μεταναστεύσουν από τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, ήταν η ιδιωτικοποίηση των συστημάτων Υγείας και Παιδείας, η ανεργία, η αύξηση των τιμών κι οι χαμηλοί μισθοί. Μέσω της οικιακής εργασίας που ασκεί ένα μεγάλο μέρος μεταναστριών (που συμπεριλαμβάνει το μεγάλωμα παιδιών, τη φροντίδα των ηλικιωμένων, την καθαριότητα κλπ) βοήθησαν τις ελληνίδες να ενταχθούν στην αγορά εργασίας προκειμένου να ενισχύσουν το εισόδημα των νοικοκυριών και να ανταπεξέλθουν στις σύγχρονες ανάγκες της ζωής αλλά και να απελευθερωθούν. Στην ουσία καλύπτουν ανεπάρκειες της κρατικής μέριμνας αφού η κοινωνική πολιτική δεν ενισχύσει την ελληνίδα εργαζόμενη ως οφείλει να κάνει.

Το παρών βιβλίο απευθύνεται σε όσους ενδιαφέρονται για το πολυδιάστατο φαινόμενο της εισροής μεταναστών/στριών, που αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις σύγχρονων βάρβαρων καιρών. Η έρευνα της Ήρας Έμκε-Πουλοπούλου για τη ζωή των μεταναστών συνεχίζεται και οι νέες διαπιστώσεις θα δημοσιευτούν στον δεύτερο τόμο, που ετοιμάζεται.

(Δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα ΠΡΙΝ, 17/12/2010)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s